ใช้ศาสตร์พระราชา เพื่อใช้น้ำอย่างยั่งยืน
นำเข้าเมื่อวันที่ 5 ธ.ค. 2558 โดย จุฬา ศรีบุตตะ
อ่าน [879]  

.....

 


 


 

การพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อความยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้อย่างไร

คำตอบไม่ได้อยู่ที่น้ำฝนที่ไหลลงทะเลแต่ละปีประมาณ 90 เปอร์เซ็นต์ แต่อยู่ที่อ่างเก็บน้ำที่ชาวบ้านช่วยกันทำ แล้วใช้น้ำอย่างเป็นระบบและเกิดประโยชน์อย่างสูงสุด อย่างอ่างเก็บน้ำห้วยคล้าย อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ของชาวบ้านโคกล่าม และชาวบ้านแสงอร่าม ตำบลกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี

โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายฯ แม้จะปรับปรุงเสร็จในปี พ.ศ.2551 แต่น้ำยังอยู่ในอ่าง ชาวบ้านไม่สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ ชาวบ้านบอกว่าแม้อยากใช้น้ำใจจะขาด แต่ทำได้เพียงเดินมาดูแล้วจากไป จนกระทั่ง “คุณชายถามผมว่า อยากได้น้ำไหม ผมบอกว่าอยากได้”

นายอดุลย์ เจริญสุข ย้อนอดีตวันพบ ม.ร.ว.ดิศนัดดา ดิศกุล เลขาธิการมูลนิธิปิดทองหลังพระฯ เมื่อวันที่ 28 มกราคม พ.ศ.2554 และ “คุณชายบอกว่า ถ้าอยากได้ พวกคุณทำเองนะ ชาวบ้านก็นั่งงง อ้าว...แล้วเราจะทำยังไง”

ท่านบอกชัดเจนว่า “มูลนิธิปิดทองหลังพระฯ มีอุปกรณ์ให้ แต่การวางแนวท่อชาวบ้านจะต้องร่วมใจกันขุดเอง ชาวบ้านก็ถามว่า เอารถแบ็กโฮตัวเล็กมาขุดได้ไหม ท่านก็บอกว่า ทำอย่างนั้นก็ได้ แต่ชาวบ้านจะไม่เกิดความหวงแหน เพราะมันง่ายไป”

ปรัชญาการช่วยเหลือชาวบ้านของมูลนิธิปิดทองหลังพระฯ คือช่วยให้ชาวบ้านช่วยเหลือตัวเอง แนวคิดในการทำโครงการต่างๆ คือ ต้องการขยายต้นแบบการพัฒนาในรูปแบบใหม่ ทำเล็ก ประหยัด เกิดการขยายผลเร็วในวงกว้างและได้ประโยชน์สูงสุด โดยกิจกรรมเหล่านี้ สถาบันส่งเสริมและพัฒนากิจกรรมปิดทองหลังพระจะเป็นแกนประสานให้เกิดการบูรณาการองค์ความรู้ ด้านการบริหารจัดการระบบน้ำให้

หลังการตกลงระหว่างชาวบ้านกับเจ้าหน้าที่ปิดทองหลังพระแล้ว ภาพอันประทับใจก็เกิดขึ้น เมื่อชาวบ้านทั้งสองหมู่หลอมใจช่วยกันขุดแนววางท่อน้ำต่อไปยังพื้นที่ใช้ประโยชน์ ระยะทางประมาณ 5 กม. สำเร็จ

สายน้ำที่ไหลไปตามท่อ มิได้หล่อเลี้ยงพืชผลเท่านั้น หากยังได้พลิกชีวิตอันแร้นแค้นของชาวบ้านให้ชุ่มชื่น จนสามารถยืนหยัดอยู่ได้ด้วยตนเอง

การจัดการน้ำของชุมชนที่ได้ประโยชน์จากอ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายมี 2 หมู่บ้านคือ บ้านโคกล่าม หมู่ที่ 3 และบ้านแสงอร่ามหมู่ที่ 11 ตำบลกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ

ก่อนหน้านั้น “เราทำอะไรไม่ได้ ต่อมาผมทำไร่ ทำนา ผมปลูกพืชอายุสั้นได้ แต่ก่อนไม่มีอะไรจะทำ ต้องออกไปรับจ้าง เดี๋ยวนี้เรามีน้ำ เราปลูกพืชผักไว้พอกิน เหลือก็จะขาย ไม่ต้องซื้อ แม้ว่าจะเดินไปทางไหนก็มีแต่ของกิน ขณะที่เมื่อก่อนต้องซื้อทุกอย่างเลย” นายบุญมากบอก

นายบุญมาก สิงห์คำป้อง ชาวบ้านแสงอร่าม เลขที่ 26 หมู่ที่ 11 ต.กุดหมากไฟ บอกว่า “ผมมีลูก 3 คน มีครอบครัวหมดแล้ว เมื่อมีน้ำ ลูกผมก็กลับมาอยู่บ้านคนหนึ่ง มาช่วยกันทำกิน”

“ตอนนี้ แม้จะไม่มีเงินเก็บ แต่เรามีที่ดิน มีน้ำเป็นต้นทุน แม้จะมีหนี้สินก็ไม่สร้างปัญหาเดือดร้อน เราปลดปล่อยไปได้เรื่อยๆ เราภูมิใจที่พึ่งพาตนเองได้ ส่วนคนในหมู่บ้านเมื่อก่อนขาดแคลนมาก หลายครอบครัวต้องออกไปรับจ้างต่างถิ่น บางคนก็ไปทำงานต่างประเทศ เมื่อมีน้ำชีวิตเปลี่ยนไป ไม่ต้องออกไปทำงานต่างถิ่น บางคนก็กลับจากต่างประเทศมาทำกินที่บ้าน ของกินเราปลูกผักได้ ทำมากไม่ได้เราก็ทำน้อยๆ ไม่ต้องซื้อเขากิน”

ความอุดมสมบูรณ์จากอ่างเก็บน้ำห้วยคล้าย ทำให้ชาวบ้านใกล้เคียงมาเรียนรู้แบบอย่าง และนำรูปแบบไปทำ อย่างที่อ่างเก็บน้ำห้วยตาดข่า อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ปรากฏว่าได้ผลดียิ่ง ชาวบ้านสามารถนำน้ำออกไปใช้ประโยชน์ได้ทั้งการเพาะปลูกและเลี้ยงสัตว์

รูปแบบการบริหารจัดการน้ำของอ่างเก็บน้ำห้วยคล้าย และห้วยตาดข่า ชาวบ้านห้วยอีจ้อยังนำไปใช้ด้วย ผู้ใหญ่สุเนก สุริเวช บอกว่าชาวบ้านได้วางท่อจากอ่างเก็บน้ำห้วยอีจ้อไปใช้ทำการเกษตร หลังรวมตัวกันทำหนังสือส่งไปทางอำเภอ เมื่อได้ท่อเข้ามา ชาวบ้านช่วยกันต่อท่อลำเลียงน้ำมาทำการเกษตร

การรวมชาวบ้านทำอย่างไรนั้น ผู้ใหญ่บอกว่า แค่ประชาสัมพันธ์ว่าเป็นโครงการพระราชดำริ “ในหลวงส่งท่อมาให้เรา เราต้องมาช่วยกันทำ แล้วชาวบ้านก็มา”

ผู้ใหญ่บอกว่า ชาวบ้านช่วยกันต่อท่อระยะทางประมาณ 5 กม. มีทั้งท่อเหล็กและต่อด้วยพีวีซี เมื่อได้น้ำแล้ว การบริหารจัดการก็คือ ให้ชาวบ้านจัดเป็นกลุ่มๆ กลุ่มบน กลุ่มกลาง และกลุ่มล่าง แต่ละกลุ่มมีพื้นที่ประมาณ 2-300 ไร่

“ส่วนใหญ่ชาวบ้านจะไม่ปลูกพืชกินน้ำมาก ถ้าปลูกพืชกินน้ำมาก น้ำก็จะไม่เพียงพอ ดังนั้นเราต้องร่วมมือร่วมใจกัน ใช้น้ำอย่างประหยัดและให้คุ้มค่าที่สุด”

ส่วนการบำรุงรักษาท่อ ผู้ใหญ่บอกว่า ตั้งกรรมการขึ้นมาดูแล โดยตั้งเป็นกลุ่มๆไป ให้มีประธานกลุ่ม กรรมการกลุ่ม แบ่งหน้าที่ช่วยกันดูแลเรื่องการปล่อยน้ำ เพื่อลดการขัดแย้งแย่งน้ำใช้ สำหรับการบำรุงรักษาท่อ “เราทำมิเตอร์น้ำเก็บค่าบำรุงรักษาหน่วยละ 50 สต. กรรมการเก็บไปฝากไว้ ถ้าท่อแตกก็เอาเงินส่วนนี้มาใช้ ซ่อมบำรุงได้ทันที”

การขยายรูปแบบโครงการ “ห้วยคล้ายโมเดล” ไปยังพื้นที่อื่นๆ นายพลากร สุวรรณรัฐ องคมนตรี บอกที่เหนืออ่างเก็บน้ำห้วยคล้ายว่า โครงการปิดทองหลังพระให้เจ้าหน้าที่ลงพื้นที่อุดรธานี ศรีสะเกษ และที่น่าน “ผมอยากให้ข้อสังเกตว่า การดำเนินงานร่วมกับชาวบ้าน โดยเฉพาะการขยายผลต่อยอดแหล่งน้ำชุมชน ส่วนใหญ่เป็นโครงการพระราชดำริ บางแห่งอาจจะยังไม่ได้ใช้น้ำให้คุ้มค่าตามปริมาณน้ำที่มีอยู่ จึงควรนำเอาศาสตร์พระราชา แนวคิดพระเจ้าอยู่หัวมากระตุ้นให้ชาวบ้านพูดถึงปัญหาหมู่บ้านของตัวเอง ว่าจะนำน้ำไปเพื่อใช้อะไร วิธีไหนดีที่สุด”

การให้ชาวบ้านตื่นตัว และลุกขึ้นมาร่วมกันทำเอง จะทำให้ชาวบ้านภูมิใจ และโครงการก็จะยั่งยืน

ส่วน “หน่วยงานของราชการก็ควรคลุกคลีกับชาวบ้าน เอาภูมิปัญญาของชาวบ้านมาใช้ เพื่อจะได้รูปแบบที่เหมาะสมกับภูมิศาสตร์ของหมู่บ้าน การจัดหาวัสดุให้ในราคาค่อนข้างจะเป็นต้นทุน ต่อจากนั้นชาวบ้านก็จะผลัดกันมาใช้แรงงานเพื่อประโยชน์ของชุมชนตนเอง” ถ้าจะต้องมีช่าง “ก็ให้ช่าง อบต.มาช่วยกัน คนที่ไม่สะดวกก็มาทำกับข้าวเลี้ยงกัน การทำอย่างนี้ จะทำให้ชาวบ้านเป็นเจ้าของโครงการร่วมกัน”

เรื่องการใช้น้ำ “การใช้น้ำโดยประหยัดและเกิดประโยชน์สูงสุด สิ่งเหล่านี้ผมเห็นว่า พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานแนวคิดนี้มาแต่ต้นรัชกาลแล้ว ให้ชาวบ้านทำโครงการเล็กๆ ง่ายๆ ประหยัด ให้มีความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกัน เมื่อผลออกมาดี ก็จะขยายออกไป”

และบอกว่า “เมื่ออุดรเป็นต้นแบบและกระจายไปทั่วจังหวัดแล้ว จังหวัดใกล้เคียงก็มาดูงานได้ เพื่อจะได้รู้วิธีการนำน้ำไปใช้ให้เต็มศักยภาพต่อไป”

ศาสตร์บริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ พระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวทรงให้แนวทางมาอย่างต่อเนื่องและยาวนาน การนำไปใช้ย่อมยังประโยชน์ได้อย่างแท้จริง อย่างที่ชาวอุดรธานีทำให้เห็นแล้ว.

 

 
กำลังแสดงหน้าที่ 1 จากทั้งหมด 0 หน้า [หน้าถัดไปคือหน้าที่ 2] 1
 

 
เงื่อนไขแสดงความคิดเห็น
1. ทุกท่านมีสิทธิ์แสดงความคิดเห็นได้อย่างอิสระเสรี โดยไม่ใช้ถ้อยคำหยาบคาย ไม่กล่าวพาดพิง และไม่สร้างความแตกแยก
2. ผู้ดูแลระบบขอสงวนสิทธิ์ในการลบความคิดเห็น โดยไม่ต้องชี้แจงเหตุผลใด ๆ ต่อเจ้าของความคิดเห็นนั้น
3. ความคิดเห็นเหล่านี้ ไม่สามารถนำไปอ้างอิงทางกฎหมาย และไม่เกี่ยวข้องใด ๆ ทั้งสิ้นกับคณะผู้จัดทำเว็บไซต์

ชื่อ :

อีเมล์ :

ความคิดเห็นของคุณ :
                                  

              * ใส่รหัสจากภาพที่เห็นลงในช่องด้านล่าง และใส่คำตอบจากคำถาม เพื่อยืนยันการส่งความเห็น
  และสำลีสีอะไร
    

          ข้อความที่ท่านได้อ่าน เกิดจากการแสดงความคิดเห็นโดยสาธารณชน ซึ่งไม่สามารถตรวจสอบได้ว่าชื่อผู้เขียนที่้เห็นคือชื่อจริง และข้อความที่เห็นเป็นความจริง ผู้อ่านจึงควรใช้วิจารณญาณในการกลั่นกรอง และถ้าท่านพบเห็นข้อความใดที่ขัดต่อกฎหมายและศีลธรรม หรือเป็นการกลั่นแกล้งเพื่อให้เกิดความเสียหายต่อบุคคล หรือหน่วยงานใด กรุณาส่ง email มาที่ boyoty999@google.com  เพื่อให้ผู้ดูแลระบบทราบและทำการลบข้อความนั้นออกจากระบบต่อไป ขอขอบพระคุณล่วงหน้า มา ณ โอกาสนี้